ISSN: 0377-9777 / e-ISSN: 1308-2523
Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi - Turk Hij Den Biyol Derg: 77 (1)
Cilt: 77  Sayı: 1 - 2020
1. 
THDBD 2020-1 Cilt 77 Tüm Dergi
TBHEB 2020-1 Vol 77 Full Printed Journal
Utku Ercömart
Sayfalar 1 - 137
Makale Özeti |Tam Metin PDF

ARAŞTIRMA
2. 
Kan kültürlerinden izole edilen bakterilerin antimikrobiyal duyarlılıklarının araştırılmasında CLSI ve EUCAST standartlarının karşılaştırılması
Antimicrobial susceptibility of bacteria ısolated from blood cultures comparison of CLSI and EUCAST standards in the ınvestigation
Yasemin Genç Bahçe, Irmak Baran, Altan Aksoy
doi: 10.5505/TurkHijyen.2019.32549  Sayfalar 3 - 14
GİRİŞ ve AMAÇ: Antimikrobiyal duyarlılık testleri (ADT) için dünyada yaygın olarak kullanılan iki standart mevcuttur. Bu standartlardan biri, yıllardır ülkemizde kullanılan “Clinical Laboratory Standards Institute” (CLSI), diğeri ise Avrupa Birliği’ne üye birçok ülkede kullanılan ve 2015 yılında ülkemizde kullanıma giren “European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing” (EUCAST) standartıdır. EUCAST standartlarının ülkemizde kullanıma girmesi ile muhtemel direnç profillerinde bazı değişiklikler olabilecektir.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Mikrobiyoloji laboratuvarına 01.03.2014 – 22.06.2015 tarihleri arasında gönderilen kan kültürleri geriye yönelik incelenmiştir. Kan kültürü şişeleri BACTEC FX (Becton Dickinson, ABD) otomatize sisteminde takip edilmiştir. Pozitif sinyal alınan tüm örnekler kanlı agar, çikolata agar ve eozin metilen mavisi agar besiyerlerine ekimleri yapılmıştır. Üreme gözlenen tüm besiyerleri MALDI Biotyper (Bruker, Almanya) ile bakteri tanımlanması yapıldıktan sonra etken olduğu düşünülen bakterilerin BD Phoenix™ (Becton Dickinson, ABD) ile antibiyotik duyarlılıkları çalışılmıştır. Antibiyotiklerin minimum inhibitör konsantrasyon (MİK) değerleri CLSI 2015 ve EUCAST 2015’e göre ayrı ayrı yorumlanıp karşılaştırılmıştır.
Antimikrobiyal direnç ilişkisinin araştırılması amacıyla veriler SPSS 15 tabanında değerlendirilerek istatistiksel analiz Pearson ki-kare testi ile yapılmıştır.

BULGULAR: Çalışmamızdaki bütün bakterilerin antibiyotik duyarlılık testleri CLSI ve EUCAST standartalarına göre değerlendirildiğinde 254 Esherichiae coli suşunda amikasin, seftazidim ve tikarsilin-klavulonik asit direnç oranlarının EUCAST’da anlamlı olarak daha dirençli olduğu izlenmiştir (p<0.05). Çalışmamızda 107 Pseudomons spp’de aztreonam direnç oranı CLSI’a göre %56.1, EUCAST’a göre %98.1 olarak bulunmuştur (p<0.05). Çalışmamızda 92 Enterococcus faecium, suşu için ampisilin CLSI’a göre %97.8, EUCAST’a göre %89.1 oranında dirençli saptanmıştır (p<0.05). Çalışmamızda 160 Staphylococcus aureus, suşunun klindamisin direnci CLSI’a göre %4.4, EUCAST’a göre %88.8 olarak belirlenmiştir (p<0.05).
TARTIŞMA ve SONUÇ: Kan kültürlerinde üreyen mikroorganizmaların antibiyotik duyarlılıklarını CLSI ve EUCAST standartlarına göre karşılaştırdığımız bu çalışmada hem gram-negatif hem de gram-pozitif bakterilerde genel olarak birçok antibiyotik için direnç oranları arasında anlamlı bir fark tespit edilmemiştir.

3. 
Yoğun bakım ünitelerinde kan dolaşımı enfeksiyonu etkeni karbapenem dirençli Acinetobacter baumannii izolatlarının moleküler yöntemlerle karakterizasyonu
Molecular characterisation of Carbapenem-resistant Acinetobacter baumannii bloodstream infections in intensive care units
Aysegul Gozalan, Özlem Ünaldı, Fisun Kıırca, Nilay Çöplü, Tuba Muderris, Ziya Cibali Acikgoz, Rıza Durmaz
doi: 10.5505/TurkHijyen.2019.53323  Sayfalar 15 - 24
GİRİŞ ve AMAÇ: Bu çalışmada; yoğun bakım ünitelerinde takip edilen hastaların kan örneklerinden izole edilen karbapenem dirençli Acinetobacter baumannii izolatları arasındaki klonal ilişki ve karbapenem direnç genlerinin moleküler yöntemler ile araştırılması amaçlanmıştır.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Kan kültürü şişelerinden bakteri izolasyonu için Bactec 9240 sistemi (Becton Dickinson, ABD) kullanıldı. Çalışmaya; konvansiyonel testler, API 20NE (bioMèrieux, Fransa) ve Phoenix TM 100 sistemi (Becton Dickinson, ABD) ile tanımlanan ve blaOXA-51 gen varlığı gösterilerek doğrulanan 112 A. baumannii suşu dahil edildi. Antimikrobiyal duyarlılık testleri Kirby-Bauer disk difüzyon yöntemi ve Phoenix TM 100 sistemi ile gerçekleştirildi. Karbapenem direnç genleri; blaOXA-23, blaOXA-48, blaOXA-58, blaIMP, blaVIM ve blaNDM-1 Multipleks Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PZR) yöntemi ile araştırıldı. Acinetobacter baumannii suşları arasındaki klonal ilişkinin belirlenmesi için Pulse Field Gel Electrophoresis (PFGE) yöntemi kullanıldı.
BULGULAR: Suşların antibiyotik direnç yüzdeleri gentamisin, amikasin, tobramisin, netilmisin, seftazidim, trimetoprim/sulfametoksazol, piperasilin, siprofloksasin, ampisilin/sulbaktam, piperasilin/tazobaktam ve sefoperazon/sulbaktam için sırasıyla %88; %81; %78; %36; %98,5; %96; %89; %100; %100; %93; %91 olarak bulundu. İmipenem ve meropenem MİK değerleri tüm grupta ≥8 µg/mL’nin üzerinde saptandı.
Çalışmaya alınan izolatların tümünde blaOXA-51 ve blaOXA-23 gen varlığı tespit edildi. PFGE yöntemi ile 62 farklı pulsotip saptandı. Pulsotiplerden 19 tanesi birbiriyle ayırt edilemez profil gösteren (eşittir üzeri) ³2 suş içermekteydi. Toplam 108 (%96,4) suşun (benzerlik oranı pulsotipler için %85 ve üzeri kabul edildiği durumda) klonal yönden ilişkili 11 grup içerisinde toplandıkları gözlendi.

TARTIŞMA ve SONUÇ: Bu çalışmada karbapenem dirençli A.baumanii suşlarının netilmisin dışında çalışılan tüm antibiyotiklere çok yüksek yüzdelerle dirence sahip olduğu ve hastane içinde çapraz bulaş yoluyla yayıldığı gösterilmiştir. Bu suşlar hastane enfeksiyonları açısından risk oluşturmaktadır, bunula birlikte klonal yönden ilişkili suşlar spesifik bir ünite ve zaman periyodu ile sınırlı değildir.

4. 
İdrar yolu enfeksiyonlarında kültürden izole edilen bakteriler ve antibiyotik duyarlılıkları
The isolated bacteria from culture and antibiotic susceptibilities in urinary tract infections
Duygu Mert, Sabahat Çeken, Mustafa Ertek
doi: 10.5505/TurkHijyen.2019.57984  Sayfalar 25 - 32
GİRİŞ ve AMAÇ: İdrar yolu enfeksiyonu tüm enfeksiyon hastalıkları içinde ikinci sıklıkta görülmektedir. Kostovertebral açı hassasiyeti, ateş, suprapubik hassasiyet, dizüri, pollaküri ve idrar kaçırma gibi klinik bulgularla birlikte bakteriüri ve/veya piyüri bulunması idrar yolu enfeksiyonu olarak tanımlanır. Akut enfeksiyonlarda en sık izole edilen bakteri Escherichia coli’dir. Bu çalışmanın amacı idrar yolu enfeksiyonu olan hastaların idrar kültürlerinden izole edilen bakterileri saptamak ve bu bakterilerin antibiyogram sonuçlarını inceleyerek tedavide yaygın olarak kullanılan antibiyotiklere karşı duyarlılıklarını ve direnç durumlarını araştırmaktır.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Bu çalışmada idrar yolu enfeksiyonu tanısı ile 1 Aralık 2014-1 Ekim 2016 tarihleri arasında üçüncü basamak bir hastanenin klinik mikrobiyoloji laboratuvarına gönderilen idrar kültürleri retrospektif olarak incelenmiştir. Tam otomatik idrar tetkikinde piyürisi ve kültürde 10⁵ koloni/mL üremesi olan idrar yolu enfeksiyonu tanısı konmuş hastalar çalışmaya alınmıştır. Üreyen etkenlerin tanımlanması ve antibiyotik duyarlılık testleri disk difüzyon yöntemiyle The European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing (EUCAST) önerilerine göre yapılmıştır. Veriler sayı ve yüzde olarak ifade edilmiştir.
BULGULAR: Yetmiş altı hastanın idrar kültür sonucu değerlendirilmiştir. İdrar kültürlerinden izole edilen 48 suş ve bu suşların antibiyogram sonuçları incelenmiştir. En sık izole edilen mikroorganizma E. coli (%69) olup 33 suş saptanmıştır. İzole edilen 48 (%100) suş içinde genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz (GSBL)-pozitif E.coli 20 (%42), GSBL-negatif E. coli 13 (%27), GSBL-pozitif Klebsiella pneumoniae 5 (%10) ve GSBL-negatif K. pneumoniae 2 (%4), diğer gram negatif ve pozitif bakteriler 8 (%17) suş olarak saptanmıştır. Proteus mirabilis, Enterococcus faecalis, Enterococcus faecium, Pseudomonas aeruginosa, Streptococcus agalactiae, Stenotrophomonas maltophilia ve Acinetobacter lwoffii üreyen diğer etkenler olarak saptanmıştır. GSBL-negatif E. coli’lerde imipenem, meropenem, sefoperazon-sulbaktam, piperasilin-tazobaktam, sefepim, siprofloksasin, amikasin ve nitrofurantoin duyarlılığı %100 ve tobramisin duyarlılığı %92,31 olarak bulunmuştur.

TARTIŞMA ve SONUÇ: GSBL-pozitif E. coli %42 oranında saptanmıştır. Bu oran yıllar içinde artan antibiyotik direnci sonuçlarını desteklemektedir. Ampirik antibiyotik tedavisinde sıklıkla tercih edilen siprofloksasin, trimetoprim-sulfametoksazol ve sefuroksime karşı direnç artmaktadır. Bu nedenle idrar yolu enfeksiyonu olan olgularda ampirik antibiyotik tedavi seçiminin gözden geçirilmesi gerekmektedir.

5. 
Servikal örneklerde HPV-DNA Pozitiflik Oranı ve Sitopatolojik Sonuçların Değerlendirilmesi
Evaluation of HPV-DNA Positivity Rate and Cytopathologic Results in Cervical Specimens
Özlem Aydemir, Hüseyin Agah Terzi, Mehmet Köroğlu, Gupse Turan, Mustafa Altındiş, Engin Karakeçe
doi: 10.5505/TurkHijyen.2019.68984  Sayfalar 33 - 40
GİRİŞ ve AMAÇ: Servikal kanser tüm dünyada kadınlar arasında en yaygın görülen ikinci kanser türüdür. Human papilloma virus (HPV) servikal kanser ile ilişkisi gösterilmiş majör etyolojik ajandır. HPV’nin bugüne kadar 200’den fazla tür belirlenmiş ve bunlardan 40 tanesinin genital sistemde enfeksiyon yaptığı bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı; HPV DNA araştırılması için laboratuvarımıza gönderilen servikal örneklerde HPV DNA varlığını, HPV genotiplerini belirlemek, aynı zamanda HPV pozitif hastalarda gelişen sitopatolojik değişiklikleri incelemektir.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Ocak 2015-Ocak 2018tarihleri arasında Kadın Hastalıkları ve Doğum polikliniğine başvuran 20-66 yaş arası hastalardan alınan 1068 servikal sürüntü örneği çalışmaya dahil edilmiştir. Alınan örneklerde DNA izolasyonu için QIAamp®DNA Mini Kit (Qiagen, Almanya), PCR ve pyrosequencing yöntemi ile HPV tiplendirme aşamasında HPVsign® Q24 complate (DiatechPharmocogenetics, İtalya) kiti kullanıldı
BULGULAR: 1068 örneğin 226(%21.1) tanesinde HPV DNA pozitif olarak saptandı. HPV DNA pozitif bulunan örneklerin 141’inde (%62.3) yüksek riskli tipler tek başına saptandı. HPV DNA pozitif bulunan örneklerin içinde 73 (%32.3) hastada tek başına HPV tip 16 saptanırken 37 (%16.3) hastada multipl tipler ve 116 hastada da diğer tipler saptandı. HPV DNA pozitifliği 20-30 yaş grubu hastada en yüksek oranda (%26.3) saptandı. HPV DNA pozitifliği saptanan hastaların 20’sinde (%8.8) sitoloji pozitifliği saptandı. Bu hastaların 13’ünde LSIL (%65), 4 (%20)hastada HGSIL, 1(%5) hastada ASCUS, 2(%10) hastada HGSIL /seviks CA saptandı.
TARTIŞMA ve SONUÇ: Bu çalışma bölgemizde yapılan ilk kapsamlı çalışmadır. Servikal sürüntü örneklerinde saptanan HPV DNA pozitifliği oranı ve HPV tip 16 sıklığı ülkemizdeki diğer çalışmalarda bulunan oranlara göre kısmen yüksek bulunmuştur.
Ülkemiz¬de HPV DNA ve HPV tip prevalansının ve HPV aşısında kullanılması gereken tiplerin belirlenmesi için daha geniş kapsamlı çalışmalara ihtiyaç vardır.


6. 
Mesane gen regülasyonunda etkili süper-enhancer’ların belirlenmesi
Identification of the super-enhancers involved in bladder gene regulation
Serap Erkek
doi: 10.5505/TurkHijyen.2019.81904  Sayfalar 41 - 50
GİRİŞ ve AMAÇ: Gen ekspresyonunun düzgün bir şekilde gerçekleşmesinde hızlandırıcı (enhancer) adı verilen genomik bölgeler, transkripsiyon faktörlerini genlerin promotor bölgeleri ile bir araya getirir. Enhancer bölgeleri genomda histon H3 lizin 27 asetilasyon (H3K27ac) sinyaline sahip olmalarıyla tanımlanabilmektedir. Süper-enhancer’lar genomda yüksek H3K27ac sinyaline sahip birkaç enhancer bölgesinin kümelenmesiyle oluşan regülatör bölgelerdir. Süper-enhancer’ların hücre-spesifik gen ekspresyon profillerinin düzenlemesinde önemli bir rol oynadığı gösterilmiştir. Bu çalışmanın amacı Roadmap Epigenom konsorsiyum kapsamında oluşturulan mesane dokusu H3K27ac kromatin immünopresipitasyon dizileme (ChIP-seq) verisinin analiz edilerek, mesane dokusunu regüle eden süper-enhancer’ların tanımlanması ve bağlantılı oldukları genlerin ortaya çıkarılmasıdır.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Mesane H3K27ac ChIP-seq verisine Roadmap Epigenom veritabanından erişilmiştir. Veri Homer ChIP-seq analiz platformunda analiz edilmiştir. Süper-enhancer’lar Homer platformunda ‘zirve bulma’ fonksiyonunu (findPeaks) ‘super’ modunda kullanılarak belirlenmiştir. Belirlenen süper-enhancer’ların genlerle ilişkilendirilmesi Homer ‘zirve bölge anlamlandırma’ fonksiyonu (annotatePeaks) kullanılarak yapılmıştır. H3K27ac sinyalinin ve süper-enhancer bölgelerinin görsel olarak sunumu için UCSC GenomeBrowser altyapısından faydalanılmıştır. Süper-enhancer bağlantılı genlerin etkileşim ağlarını ve rol oynadıkları sinyal yolaklarını bulmak için STRING protein etkileşim veritabanı kullanılmıştır.
BULGULAR: Mesane dokusunda 602 süper-enhancer belirlenmiştir. İlk en yüksek 100 H3K27ac sinyal değerine sahip olan süper-enhancer’lar aralarında TBX3, RARA, RXRA, RASSF1, DAB2IP’nin olduğu genlerle ilişkilendirilmiştir. Süper-enhancer-regüle olan (süper-enhancer’ın gen transkripsiyon başlangıç nokatısına uzaklığı max 10 kilobaz) genlerin (n=386) organ gelişimi, epitel hücre farklılaşması, retinoik asit metabolizmasında görev aldıkları belirlenmiştir. Aynı zamanda mesane süper-enhancer’ları ile ilişkili olan genlerin istatistiksel olarak anlamlı bir biçimde (yanlış bulgu oranı = 1.49e-07) transkripsiyon faktör görevini yapan protein grubunda yer aldığı ve etkileşim ağı oluşturdukları belirlenmiştir.
TARTIŞMA ve SONUÇ: Bu çalışmayla mesane dokusunu regüle eden süper-enhancer regülatör bölgeler ortaya çıkarılmıştır. İlişkili genlerin normal mesane yapısının korunmasındaki rolleri ve söz konusu genlerin mesane kanser mekanizmalarıyla bağlantıları göz önünde bulundurularak, elde edilen sonuçların mesane biyolojisinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağladığı düşünülmektedir.

7. 
Kafeinin embriyonel böbrek gelişimine olan etkisine karşı melatoninin koruyucu rolü
The protective role of melatonin against the effect of caffeine on embryonic kidney
Seher Yılmaz, Ayşe Yeşim Göçmen, Arda Kaan Üner, Enes Akyüz, Adem Tokpınar
doi: 10.5505/TurkHijyen.2020.77675  Sayfalar 51 - 58
GİRİŞ ve AMAÇ: Oksidatif stres embriyonel gelişim bozukluklarının en büyük sebeplerinden biridir. Ayrıca, melatonin vücutta oksidatif stresi azaltması nedeniyle kafeinin fetal gelişime olan olumsuz etkilerine karşı potansiyel bir tedavi yöntemi olarak görülmektedir. Bu çalışmada kafeinin fetal böbrek gelişimine olan teratojenik etkisi ve melatonin maddesinin bu teratojeniteye karşı koruyuculuğunu biyokimyasal parametreler üzerinden incelemeyi hedefledik.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Çalışmada 180-220 gr ağırlığında 24 adet 5-7 aylık Wistar-Albino ırkı ratlar kontrol, kafein, melatonin ve hem kafein hem de melatonin enjekte edilmek üzere 7 gruba ayrıldı. Kontrol grubu: Serum fizyolojik (SF), (1ml/kg) ıntraperitoneal (ı.p) Sham grubu: 0.1 ml hanks i.p, Düşük doz kafein grubu: 30mg/kg kafein gavaj olarak Düşük doz kafein+Melatonin grubu: 30mg/kg dozda gavaj ile 10 mg/kg melatonin i.p,Yüksek doz kafein grubu: 60mg/kg kafein gavaj, Yüksek doz kafein+Melatonin grubu: 60mg/kg dozda gavaj ile 10 mg/kg melatonin i.p, Melatonin grubu: 10mg/kg melatonin i.p olarak verildi.
BULGULAR: Alınan böbrek dokularında biyokimyasal değerler incelendiğinde total antioksidan status (TAS) dağeri kontrol grubunda 0.49±0.02, yüksek doz kafein grubunda 0.14±0.00 olduğu görüldü. Ayrıca total oksidan status (TOS), oksidatif stres indeksi (OSI), glutatyon (GSH), glutatyon disülfit (GSSG), süperoksit dismutaz (SOD), tiyobarbitürik asit reaktif maddeler (TBARS), Kalsiyum (Ca), D vitamini ve GSH/GSSG seviyeleri incelendi (p<0,001).
TARTIŞMA ve SONUÇ: Melatoninin kafeinin teratojenik etkilerini ve oksidatif stresi azaltmada önemli bir role sahip olduğunu gösterdi. Bu nedenle melatonin, embriyonel gelişimde oksidatif stres ve kafein teratojenitesi için potansiyel tedavi niteliği taşımaktadır.

8. 
Enterobacter cloacae kompleks sp. V1 suşu tarafından üretilen L-asparaginaz enziminin aktivitesi üzerine ortam bileşiminin etkisi
Effect of media composition on the activity of L-asparaginase enzyme produced by Enterobacter cloacae complex sp. V1 strain
Erdal Öğün
doi: 10.5505/TurkHijyen.2020.03206  Sayfalar 59 - 68
GİRİŞ ve AMAÇ: Bu araştırmada, Van Gölü Havzasından toplanan, toprak örneklerinden, izole edilen bakteri izolatlarının, L-asparaginaz enzimini üretme kabiliyetleri ve L-asparaginaz enziminin aktivitesi üzerine, ortam bileşiminin etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. İlave olarak, L-asparaginaz enzimi yönünden pozitif izolatların, fenotipik ve 16S rDNA diziliş analizine dayalı olarak, bakteriyel taksonomideki yerlerinin, belirlenmesi hedeflenmiştir.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Toprak örneklerinden, bakterilerin izolasyonunda ve kültüre alınmasında, Luria-Bertani (LB) Agar kullanılmıştır. L-asparaginaz üreten izolatların taranmasında %0.5 oranında L-asparagin ve %0.001 oranında fenol kırmızısı bulunan M9 minimal tuz ortamı kullanılmıştır. Pozitif izolatlar tarafından üretilen, enzimin aktivitesi 436 nm’de spekrofotometrik yöntemle belirlenmiştir. L-asparaginaz üreten izolatın teşhisi, standart mikrobiyolojik yöntemler ve 16S rDNA diziliş analizine göre yapılmıştır.
BULGULAR: Toplam 10 izolat arasında, sadece birinin, L-asparagin ve fenol kırmızısı içeren M9 minimal tuz ortamında, aşikar bir şekilde L-asparaginaz yönünden pozitif olduğu gözlenmiştir. Bu izolatın ürettiği, L-asparaginaz enziminin, 48 saatlik inkübasyon aralığında (16.02 IU/ml), 35 ºC sıcaklıkta (16.02 IU/ml), pH 8.0 değerinde (15.25 IU/ml), karbon kaynağı olarak mannitol varlığında (15.69 IU/ml), organik azot kaynağı olarak yeast ekstrat varlığında (14.55 IU/ml) ve arginin amino asitinin varlığında (17.63 IU/ml) aktivite oluşturduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu izolatın morfolojik, fizyolojik ve biyokimyasal özellikleri belirlenmiştir. İlave olarak L-asparaginaz pozitif izolatın, 16S rDNA diziliş analizine göre Enterobacter cloacae kompleks suşuna mensup olduğu tespit edilerek, bakteriyel taksonomideki durumu belirlenmiştir.
TARTIŞMA ve SONUÇ: Bu araştırma; ülkemizde doğadan izole edilen ve L-asparaginaz üreten bakterilerin taranması ile ilgili, ilk araştırmalar arasındır. ALL tedavisinde kullanılan, L-asparaginaz enziminin Enterobacter cloacae kompleks sp. V1 suşunun, antineoplastik L-asparaginaz enziminin yönünden pozitif bulunması, milli gen kaynaklarımız açısından son derece önemlidir. Bu suşun, L-asparaginaz enziminin endüstriyel üretiminde potansiyel olarak kullanılabilecek bir aktiviteye sahip olduğu tespit edilmiştir.

9. 
Çukurova Üniversitesi sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinde nozokomiyal enfeksiyon bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi
Assessment of knowledge about nosocomial infection among Cukurova University vocational school of health services students
Pınar Etiz, Sedefgül Yüzbaşıoğlu Arıyürek
doi: 10.5505/TurkHijyen.2019.69335  Sayfalar 69 - 78
GİRİŞ ve AMAÇ: Nozokomiyal enfeksiyonlar, genellikle hasta hastaneye yattıktan 48 saat veya sonrasında gelişen ayrıca taburcu olduktan sonra 30 gün içinde orataya çıkabilen enfeksiyonlardır. Gelişmekte olan ülkelerin çoğunda, sağlık kurumlarında nozokomiyal enfeksiyon önemli bir halk sağlığı sorunudur. Sağlık hizmetlerinde öğrenim gören öğrencilerin enfeksiyon kontrol önlemlerini bilmeleri sağlık hizmetleri ile ilişkili enfeksiyon oranlarını önemli ölçüde düşürebilir. Bu nedenle, öğrencilerin bilgi seviyesini belirleyerek eksikleri tamamlamak oldukça önemlidir. Bu çalışmada sağlık hizmetlerinde öğrenim gören öğrencilerin nozokomiyal enfeksiyonlara ilişkin bilgi düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Çalışma 565 sağlık hizmetleri öğrencisi üzerinde tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Veriler öğrencilerin gözlem altında doldurdukları anket aracılığı ile toplanmıştır. Anket öğrencilerin demografik özelliklerini ve bilgi düzeylerini belirlemeye yönelik olarak iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmada elde edilen bulgular değerlendirilirken, istatistiksel analizler için IBM SPSS Statistics 22 programı kullanılmıştır. Niceliksel verilerin ikiden fazla grup arası değerlendirmelerinde Kruskal Wallis testi, farklılığa neden olan grubun tespitinde ise Mann Whitney U post hoc testi kullanılmıştır. Anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirilmiştir.
BULGULAR: Çalışmaya 565 öğrenci dahil edildi. Öğrencilerin yaşları 17 ile 37 yıl arasında değişmekte olup, ortalaması 20,99±2,64’dür. Öğrencilerin büyük çoğunluğu (%58.1) 20 yaşın altındaydı, %69.7’si kadın, % 57.7’si daha önce mesleki eğitim programına katılmıştı, %11.1’inin çalışma deneyimi vardı. Öğrencilerin hastane enfeksiyonları bilgi yüzdeleri 10 ile 100 arasında değişmekte olup, ortalaması 73,0±17,23 ve medyanı 80’dir.
TARTIŞMA ve SONUÇ: Enfeksiyon kontrolü için öğrencilerin genel bilgi seviyesi öğretimin etkili olduğunu göstersede, bilgi düzeyi arasında farklılıklar belirlenmiştir. Öğrencilerin bilgi seviyeleri arasındaki boşluğu doldurmak, eğitimi geliştirmek, nozokomiyal enfeksiyonları azaltmak ve enfeksiyonları önlemeye yönelik uyumu arttırmak için periyodik olarak bilgi seviyeleri belirlenmelidir. Bu amaçla düzenli olarak sürekli eğitim programları ve seminerler düzenlenmelidir.

10. 
Yemek Fabrikası Çalışanlarının Portör Muayenelerinin Değerlendirilmesi
Evaluation of Porter Examination of Food Factory Workers
İzzettin Toktaş, Ali Ceylan
doi: 10.5505/TurkHijyen.2019.95815  Sayfalar 79 - 86
GİRİŞ ve AMAÇ: Bu çalışmanın amacı Diyarbakır il merkezindeki yemek fabrikası çalışanlarında; gaitada salmonella, shigella ve parazit, burunda ise stafilokok yönünden taşıyıcılık sıklığını belirlemek ve saptanan taşıyıcıların sağaltımını yaparak hastalıkların yayılmasını engellemektir.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Tanımlayıcı tipteki bu araştırma, 15 Kasım – 30 Aralık 2009 tarihleri arasında yürütülmüştür. Diyarbakır il merkezinde, İl Tarım Müdürlüğü kayıtlarına göre 15 yemek fabrikası bulunmakta ve bu yemek fabrikalarında toplam 568 personel çalışmaktadır. İldeki yemek fabrikalarında çalışanların %50’sinin örnekleme alınması hedeflenmiştir. Çalışmaya katılmayı kabul eden 252 kişiye anket uygulanmıştır. Anket uygulanan tüm gıda çalışanlarından burun ve gaita örnekleri alınması planlanmış ve katılımcılardan yazılı onamları alınmıştır. Ancak numune yetersizliği veya numune alınamaması nedeniyle 9 kişinin laboratuvar sonuçları olmadığı için 243 kişi (örneklemin %85.6’sı) araştırmaya dahil edilmiştir. 237 kişiden burun örnekleri ve 217 kişiden ise gaita örnekleri alınmıştır. Çalışanların gaita numuneleri yarım saat içinde mikrobiyoloji uzmanı tarafından değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler SPSS programı kullanılarak frekans, yüzde ve ortalama değerleri hesaplanmıştır. İstatistiksel analizde Ki-kare, Fisher’s Exact testleri kullanılmıştır. P<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
BULGULAR: Araştırma grubunun yaş ortalaması 30.9±8.9 yıl olup, %93.4’ünü erkek çalışanlardan oluşmaktadır. Tuvaleti kanalizasyona bağlı olmayan veya tuvaleti evin dışında olan çalışanlarda gaitada parazit görülme sıklığı daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Staphylococcus aureus taşıyıcılığı aşçılarda, diğer çalışanlarına göre 5.49 kat daha yüksek bulunmuştur. Burunda s. aureus taşıyıcılığı %7.6 ve bağırsakta parazit taşıyıcılığı ise %7.4 olarak tespit edilmiştir. Gaita kültüründe ise salmonella ve shigella bakılmış ancak hiç birinde üreme olmamıştır.
TARTIŞMA ve SONUÇ: Yemek fabrikası çalışanlarında bağırsakta parazit taşıyıcılığının ve s.aureus taşıyıcılığının yüksek olması, çalışanlarda kişisel hijyenin eksik olduğunu göstermektedir. Aşçılarda burunda s.aureus taşıyıcılığı diğer çalışanlara göre daha yüksek bulunmuştur. Portör muayenesinde taşıyıcı veya hasta olduğu tespit edilenlerin tedavileri sağlanmış ve çalışanlara hijyen eğitimleri verilmiştir.

11. 
Türkiye'deki bazı üniversite öğrencilerinin kişisel hijyen alışkanlıkları
Personal hygiene habits of some university students in Turkey
Demet Hançer Aydemir
doi: 10.5505/TurkHijyen.2019.04880  Sayfalar 87 - 96
GİRİŞ ve AMAÇ: Tanımlayıcı nitelikte bir araştırma olan bu çalışmada; Isparta Süleyman Demirel Üniversitesi Isparta Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu ile Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu’nda öğrenim görmekte olan üniversite öğrencilerinin kişisel hijyen alışkanlıklarının bölüm, ekonomik durum (gelir) ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi amaçlanmıştır.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Değerlendirme yapılırken öğrencilerin hijyenle ilgili davranışlarının tanımlayıcı özellikleri ile nasıl değiştiğini analiz edebilmek amacıyla hijyenle ilgili bazı davranışları için ayrı ayrı puan verilip bu puanlar toplanarak “toplam hijyen puanı” hesaplanmıştır. Araştırmanın verileri SPSS paket programı kullanılarak değerlendirilmiş, istatistiksel analizlerde frekans (f), yüzde (%) ve farklılıkları test etmek için ise ki-kare (X2) işlemleri uygulanmış ve p<0,05 değeri anlamlı kabul edilmiştir.

BULGULAR: Araştırmaya katılan öğrencilerin kişisel hijyen alışkanlıklarının bölüm değişkenine ve ekonomik gelir düzeylerine göre farklılık göstermediği tespit edilmiştir (p>0.05). Araştırmaya katılan öğrencilerin kişisel hijyen alışkanlıklarının cinsiyete göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiş, erkek öğrenciler ile kıyaslandığı zaman kız öğrencilerin kişisel hijyen puanlarının anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Sonuç olarak, kız öğrencilerin kişisel hijyen uygulamaları konusunda daha duyarlı oldukları ve kişisel temizliğine daha fazla önem verdikleri tespit edilmiştir.
TARTIŞMA ve SONUÇ: Bu sonuçlara dayalı olarak; erkek öğrencilerin kişisel hijyen davranışlarının geliştirilmesi gerektiği ve bunun için aile ve öğretmenlere görevler düştüğü, öğrencilerde kişisel hijyen ile ilgili olumlu davranış değişikliklerinin geliştirilebilmesi amacıyla bu konuda uzman kişiler tarafından seminer ve konferanslar verilmesi, ilgili kurumlarca öğrencilere, okul personeline ve ailelere kişisel hijyen uygulamaları ile ilgili pratik bilgiler veren eğitici kaynaklar (afiş, broşür, el kitabı vb.) hazırlanarak sunulması, okullardaki rehberlik servislerinin kişisel hijyen konusunda okul personeli ve öğrencilere yönelik çalışmalar yapması, özellikle televizyon olmak üzere uygun kitle iletişim araçlarında kişisel hijyen ile ilgili eğitici filmlerin kamu spotu olarak verilmesi önerilebilir.

12. 
Enfeksiyon Kontrol Hemşireliği Sertifika Sınavı Amacına Ulaştı Mı?
Has the Infection Control Nursing Certificate Exam Reached Its Purpose?
Can Hüseyin Hekimoğlu, Selahattin Gelbal
doi: 10.5505/TurkHijyen.2019.37039  Sayfalar 97 - 106
GİRİŞ ve AMAÇ: Uzaktan eğitim tekniği ile yürütülmeye başlanan teorik eğitimleri ve ardından eğitim merkezlerinde gerçekleştirilen uygulamalı eğitimleri başarı ile tamamlayan enfeksiyon kontrol hemşireliği sertifikalı eğitim programına katılan kursiyerlerin uzaktan ‘online’ sınav tekniği ile girdikleri bitirme sınavının geçerlik ve güvenirliği ve amacına ulaşıp ulaşmadığı bilinmemektedir. Bu kesitsel tipteki tarama araştırmasının amacı enfeksiyon kontrol hemşireliği sertifika sınavının amacına ulaşıp ulaşmadığının belirlenmesidir. Bu araştırma enfeksiyon kontrol hemşireliği sınavının genel bir değerlendirmesini sağlayarak hem sınavın geliştirilmesine hem de eğitim programının değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır. Bundan sonraki eğitim ve sınavlar için geri bildirim sağlaması açısından araştırmanın sonuçları önemlidir.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Bu amaçla 12 Nisan 2019 tarihinde ‘online’ olarak gerçekleştirilen testin güvenirliği, test istatistikleri ve madde analizleri incelenmiştir. Eğitim programına kabul edilen toplam 318 kursiyer arasından teorik ve pratik eğitimi başarı ile tamamlayarak sınava girme hakkı kazanan 266 kursiyerin tamamı sınava girmiş ve sınavı tamamlamıştır. Araştırmaya sınava katılan 266 kursiyerin tamamı alınmıştır.
BULGULAR: Testten alınan ortalama ham puan 56,85 ±9,45’dir. Testte 120 (%45) kursiyer başarılı, 146 (%55) kursiyer başarısız olmuştur. Önceki sınavlara göre başarı yüzdesi düşüktür. Ham puanların standart hatası 3,35 ve güvenilirliği 0,874 bulunmuştur. Ham puanlara standart hata 4.0 alınarak eklendikten sonra kursiyerlerin %62 (n=165)’si başarılı ve %38 (n=101)’i başarısız bulunmuştur. Maddelerin ortalama gücü 0,71 ± 0,23 bulunmuştur. Test çoğunlukla kolay ve çok kolay maddelerden oluşmaktadır (n = 55, %69). Maddelerin ayırıcılık güçleri ortalama 0,31 ± 0,10’dur. Olgu sorularının (n=13) diğer maddelere göre daha az doğru yanıtlandığı saptanmıştır (p<0.001).
TARTIŞMA ve SONUÇ: Güvenirliğin yüksek, madde ayırıcılık gücü ortalamasının > 0,30 ve madde güçlüğünün ortalama 0,71 olması nedeniyle sınavın amacına uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Testin güvenirliğini > 0,90 düzeyine çıkarmak ve ayırıcılık gücünü artırmak için testteki çok kolay ve çok zor maddeler yerine orta güçlükte maddeler seçilmelidir. Sınavın online olması nedeniyle beklenen tesadüfi hataların azaltılması için testin standart hatası ham puanlara eklenerek değerlendirme yapılmalıdır. Düşük test başarısı nedeniyle konunun uzmanlarınca eğitim ve başarı ölçütü yeniden değerlendirilmelidir. Eğitim kursiyerlerin olguları saptayabilme becerisini artırmaya yönelik olarak geliştirilmelidir.

13. 
PAK4, MCF-7 hücrelerinde E-kaderini baskılayarak PKC-bağımlı invaziv potansiyeli destekler
PAK4 promotes invasive potential of MCF-7 cells in PKC-dependent manner through downregulation of E-Cadherin
Suray Pehlivanoğlu, Çiğdem Aydın Acar
doi: 10.5505/TurkHijyen.2020.33340  Sayfalar 107 - 116
GİRİŞ ve AMAÇ: Normal meme epitel hücrelerinde p21 ile aktive edilen kinaz 4 (PAK4) overekspresyonu sağlandığında tek başına tümörigenezis sürecini başlatabilmektedir. Son zamanlarda yapılan araştırmalar, PAK4'ün meme kanserinde önemli bir onkojenik faktör olabileceğini ileri sürmektedir. Bu çalışmada, PAK4 overeksprese eden ve etmeyen MCF-7 meme kanseri hücrelerinde Protein Kinaz C aktivasyonu ve inhibisyonuna bağlı hücrelerin migrasyon kabiliyeti ve hücre-hücre kontaktını sağlayan E-Kaderin ekspresyon düzeylerinin araştırılması amaçlanmıştır.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Çalışmada meme kanseri modeli olarak MCF7 hücre hattı kullanıldı. MCF7 hücrelerinde PAK4 plasmid kullanılarak yabanıl-tip insan PAK4 geninin ektopik ekspresyonu sağlandı. Kontrol vektör olarak ise p3XFLAG-CMV-10 plazmiti kullanıldı. PKC inhibitörü olarak RO318220 ve PKC aktivatörü olarak ise Phorbol 12-myristate-13-acetate (PMA / TPA) kullanıldı. PAK4 plazmid ve kontrol vektör ile transfekte edilen her iki gruptaki hücreler %0,2 FBS, %10 FBS, RO318220(5μM) ve TPA(200 nM) olacak şekilde 48 saat süre ile kültüre edildi. Meme kanseri hücrelerinde hücre migrasyonu, Oris Hücre migrasyon deneyi ile değerlendirildi. E-kaderin ekspresyonunun değerlendirilmesi için Western blot yöntemi kullanıldı.
BULGULAR: Yüksek PAK4 ekspresyonu sağlanan MCF7 hücrelerinde mezenkimal-benzer fenotipin meydana geldiği ve podozomal yapıların sayılarının ve uzunluklarının arttığı belirlendi. Ayrıca TPA ile PKC aktivasyonu sağlanan hücrelerde PAK4 overekspresyonuna bağlı hücre migrasyonunda artış görüldü. Fakat PKC ile indüklenen invaziv etkiler PKC inhibitörü olan RO318220 ile muamele edilen hücrelerde bloke edildi. Bunun yanısıra, PAK4 overeksprese eden hücrelerde kontrole göre E-kaderin ekspresyonunda baskılanma meydana geldiği belirlendi.
TARTIŞMA ve SONUÇ: E-kaderin, hücre-hücre kontaktını sağlayan ve hücre göçünü engelleyen temel yapılardan biridir. Birlikte değerlendirildiğinde, bu bulgular PKC ile aktive edilen PAK4 sinyalinin meme kanseri progresyonuna katkıda bulunduğunu göstermektedir. Bu nedenle, sonuçlarımız PKC-PAK4 sinyal yolağının inhibe edilmesi meme kanseri tedavisi için potansiyel bir terapötik yaklaşım olabileceğini göstermektedir.

OLGU SUNUMU
14. 
Erişkin İki Hastada El-Ayak-Ağız Hastalığının Değerlendirilmesi
Evaluation of Hand-Foot-Mouth Disease in Two Adult Patients
Nuran Sarı
doi: 10.5505/TurkHijyen.2019.79446  Sayfalar 117 - 122
Viral döküntülü hastalıklar çocuk hastalarda enfeksiyon yapmakla birlikte, nadir olarak erişkinlerde de görülebilmektedir. El-ayak-ağız hastalığı (EAAH) genellikle beş yaş altıdaki çocuklarda döküntü ile seyreden viral bulaşıcı bir hastalıktır. Tipik olarak el, ayak, oral kavite ve ağız çevresinde makülopapüler veya veziküler erupsiyonlarla karakterizedir. Hastalık insana fekal-oral, oral-oral, damlacık ve temas yoluyla bulaşabilmektedir. Etkenleri enterovirüs genusu içerisinde yer alan koksakivirüs (Coxacivirüs), ekovirüs (Echovirüs) ve enterovirüslerdir (Enterovirüs).
İki erkek kardeş (18 ve 22 yaşlarında) ateş, baş ağrısı, boğaz ağrısı, halsizlik, iştahsızlık, yaygın kas ağrısı yakınmasından bir gün sonra döküntüleri gelişmesi üzerine polikliniğe başvurdular. Benzer bulguların küçük kız kardeşlerinde de olduğu bir hafta önce pediatri polikliniğine el-ayak-ağız hastalığı tanısı ile tedavi aldığını bildirmişlerdir. İki kardeşin ağız çevresi, el ve ayak tabanlarında maküloveziküler döküntüler olduğu görülmüştür. El-ayak-ağız hastalığı ön tanısı ile semptomlara yönelik olarak parasetamol, antiseptikli boğaz gargarası, antihistaminik, yatak istirahati ve hidrasyon önerilerinde bulunulmuştur. Takip edilen hastaların muayenelerinde aktif lezyonlar olmakla birlikte komplikasyon veya ağır hastalık tablosu olmaması nedeni ile yatış yapılmamıştır, ayaktan semptomatik tedavi ile izlenmişlerdir. Hastalarda tanı, hastalık öyküsü ve cilt lezyonlarının tipik görünüm ve dağılımına dayanılarak konulmuş olup histopatoloji, viral seroloji veya diğer (poliomeraz zincir reaksiyonu) PCR çalışılamamıştır. Daha geniş hasta sayıları ve tanımlanmış viral etken eşliğinde yapılan çalışmaların daha faydalı olacağı düşünülmektedir.
Erişkin hastalarda sık olmamakla birlikte EAAH görülebilmektedir. Komplikasyon veya ağır hastalık tablosu gelişmemesi açısından erken dönemde semptomatik ve destek tedavileri başlanmalıdır. Çevreye bulaş riskini en aza indirmek için alınacak önlemlerin hastalara bildirilmesi önem arz etmektedir. Benzer döküntülü hastalıklarda ön tanıda yer almasını sağlamak, erken tanı ve tedavi ile komplikasyonları önlemek, gerekli hijyen önlemleri ile toplumsal bulaş riskini azaltmak, hastalığı tekrar gündeme taşımak amacı ile, aile içi temas öyküsü, anamnez, tipik döküntüler, klinik bulguları ile tanı konulan erişkin iki erkek kardeşte saptanan EAAH olguları paylaşılmıştır.

DERLEME
15. 
Hızla Yayılan Çoklu İlaca Dirençli Maya Mantarı: Candida auris
Rapidly Spreading Multi-Drug Resistant Yeast: Candida auris
Tuğba Ayhancı, Mustafa Altındiş
doi: 10.5505/TurkHijyen.2019.26879  Sayfalar 123 - 136
Candida auris (C.auris), tanımlanmasından bu yana kısa bir süre içinde, çeşitli ülkelerden rapor edilen ve çoklu ilaca direnç gösteren yeni bir Candida türüdür. İlk olarak dış kulaktan izole edildiği için bu ismi alan mantarın doğal rezervuarı bulunamamış, şuana kadar sadece hastane ortamlarında izole edilmiştir. Konvansiyonel metodlarla yanlış tanımlanabilen mantarın gerçek prevelansı, bu nedenle bilinmemektedir. C.auris, diğer candida türlerinde olduğu gibi kan dolaşımı enfeksiyonları, idrar yolu enfeksiyonu, otit, cerrahi yara enfeksiyonları, kateter ilişkili cilt apseleri, miyokardit, menenjit, kemik enfeksiyonları ve yara enfeksiyonları gibi çeşitli invaziv enfeksiyonlara neden olmakta ve birçok hastane salgınından sorumlu tutulmaktadır. Geniş spektrumlu antibiyotik ve antifungal ajan kullanımı, diabetes mellitus, abdominal ve vasküler cerrahi, merkezi venöz kateterlerin varlığı, idrar kateterizasyonu, post-operatif dren yerleştirme, kronik böbrek hastalığı, kemoterapi, kan transfüzyonları, hemodiyaliz, total parenteral beslenme, yoğun bakımda kalış süresi, immünsüpresif durum diğer enfeksiyonlarda olduğu gibi C.auris için de artan risk faktörlerini oluşturmaktadır. C.auris; adherans, biyofilm oluşumu, fosfolipaz ve proteinaz enzimleri gibi çeşitli virülans faktörlerine sahiptir ve yaptığı enfeksiyonlar yüksek mortalite ile sonuçlanabilmektedir. Dış yüzeylerde uzun süre canlı kalabilmesi ve dezenfektanlara kısmen dirençli olması, mantar ile kolonisazyon ve sonrasında enfeksiyonu kolaylaştırmaktadır. Çoğu izolat, yüksek flukonazol ve amfoterisin B MIC değerleri göstermektedir. Ekinokandinlere direnç durumunun ise farklılık gösterdiği bildirilmiştir. Bazı izolatlar, üç ana antifungal sınıfı da direnç göstermekte ve persistan enfeksiyonlara neden olmaktadır. C.auris’in birinci basamak tedavisinde ekinokandin sınıfı antifungaller kullanılmaktadır. Ekinokandinlere direnç durumunda ise kombinasyon tedavileri önerilmektedir. Laboratuvarların rutin tanısında genel olarak yanlış tanımlanması, antifungal ajanlara direnç göstermesi ve küresel anlamda hızla yayılması bu patojen için endişe uyandırmaktadır.
Bu derlemenin amacı, yeni tanımlanan bir tür olan C.auris'in; mikrobiyolojik özellikler, virülans faktörleri, antifungal direnç mekanizmaları ve küresel yayılımının irdelenmesi ile klinik açıdan farkındalık oluşturmaktır.

LookUs & Online Makale
w