Türkiye’de sağlık okuryazarlığında medya içeriklerinin rolü: YouTube sağlık videoları üzerine bir inceleme

GİRİŞ ve AMAÇ: Bu araştırmanın amacı, dijital medyada sağlık alanında üretilen kanser, beslenme ve hijyen temalı video içeriklerinin sağlık okuryazarlığı üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. YouTube üzerinden içerik üreten sağlık çalışanları ve sağlık kuruluşlarının kanser, hijyen ve beslenme temalı videoları incelenerek, bu medya içeriklerinin sağlık okuryazarlığı bağlamında kullanıcılar üzerindeki rolü değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında video içerikleri erişilebilirlik, anlaşılabilirlik ve etkileşim unsurları açısından analiz edilmiş; ayrıca kullanıcı yorumları sağlık iletişimi perspektifinden incelenmiştir.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Çalışmada, medya içeriklerinin sağlık okuryazarlığı üzerindeki rolünü ortaya koymak amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılmıştır. Veri seti MAXQDA programı aracılığıyla oluşturulmuş ve araştırma kapsamında belirlenen kategoriler doğrultusunda kodlanmıştır. Kodlanan veriler üzerinde frekans analizi yapılmıştır. Araştırma Türkiye özelinde gerçekleştirilmiş olup, sağlık alanında video içerik üreten YouTube kanalları çalışmaya dahil edilmiştir. Bu kanallar arasından, Boomsocial web sitesi verilerine göre en yüksek abone sayısına sahip olanlar seçilmiştir.
BULGULAR: Araştırmada Türkiye’de sağlık alanında en yüksek abone ve etkileşim oranına sahip kanallar arasından seçilen kanser, beslenme ve hijyen temalı toplam 63 YouTube videosu incelenmiştir. Bu videolara toplam 8949 yorum yapıldığı belirlenmiştir. Video içeriklerinde etkileşim oranlarının %31,75 ile 10.000–100.000 aralığında yoğunlaştığı, içerik sürelerinin çoğunlukla 5 dakikadan kısa olduğu ve en sık kullanılan veri türünün video olduğu saptanmıştır. İçerik sunumunda sağlık çalışanlarının uzmanlıklarından yararlanıldığı ve bu kişilerin izleyicileri harekete geçirici mesajlar verdiği görülmüştür. Video yorumlarının analizinde, kullanıcıların sağlık okuryazarlığı açısından çoğunlukla etkileşimsel düzeyde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca yorumların duygu analizinin genel olarak pozitif yönde olduğu ve içeriklerin büyük ölçüde bilgi talebi içerdiği saptanmıştır.

TARTIŞMA ve SONUÇ: YouTube’da yayınlanan sağlık temalı videoların, bireylerin sağlık okuryazarlığı gelişimi ve yönlendirilmesi üzerinde önemli bir potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir. Video yorumları incelendiğinde, sağlık okuryazarlığının etkileşimsel boyutta yoğunlaştığı, işlevsel boyutta anlama ve uygulama becerilerinin belirgin olduğu, ancak eleştirel boyutun nispeten zayıf kaldığı görülmüştür. Bu durum, kullanıcıların sağlık içeriklerine yönelik aktif bir okuryazarlık pratiği geliştirdiklerini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Dijital içerik üretimi, sağlık okuryazarlığı, sağlık iletişimi, YouTube

The role of media content in health literacy in Turkey: A review of YouTube health videos

INTRODUCTION: The aim of this study was to examine the impact of cancer, nutrition, and hygiene-themed video content produced in the field of health in digital media on health literacy. By analyzing videos on these topics produced by health professionals and health institutions on YouTube, the role of media content on users within the context of health literacy was evaluated. The study also aimed to assess video content in terms of accessibility, comprehensibility, and interaction components, as well as to analyze user comments from a health communication perspective.

METHODS: Content analysis, one of the qualitative research methods, was employed to reveal the role of media content in health literacy. The MAXQDA program was used to create a dataset, which was coded according to categories defined in the study. Frequency analysis of the coded data was conducted within the framework of these categories. The research was conducted in Turkey, and YouTube channels producing health-related video content were included. Among these, channels with the highest number of subscribers according to Boomsocial data were selected.

RESULTS: A total of 63 YouTube videos on cancer, nutrition, and hygiene were analyzed from channels with the highest subscriber numbers and engagement levels in Turkey. These videos received a total of 8,949 comments. The findings showed that 31.75% of the videos had an engagement range between 10,000 and 100,000 interactions, that video durations were mostly shorter than 5 minutes, and that video was the most frequently used data type. Health professionals’ expertise was utilized in presenting the content, and the videos included action-oriented messages related to the topics. Analysis of the comments indicated that users were predominantly at the interactional level of health literacy. In addition, sentiment analysis revealed a generally positive tone, and the comments largely reflected a demand for information.

DISCUSSION AND CONCLUSION: Health-themed videos on YouTube were found to have significant potential in supporting the development and guidance of individuals’ health literacy. Evaluation of user comments showed that health literacy was predominantly concentrated at the interactional level, with clear competencies in understanding and application at the functional level, while the critical level remained relatively weak. These findings suggest that users have developed an active health literacy practice in engaging with health-related content.

Keywords: Digital content production, Health literacy, Health communication, YouTube