Bir aile hekimliği biriminde sağlık hizmeti kullanımının değerlendirilmesi

GİRİŞ ve AMAÇ: Bu çalışma, Ankara’nın Altındağ ilçesindeki bir aile hekimliği birimine başvuran bireylerin sosyodemografik özelliklerini, sağlık hizmeti kullanım özelliklerini ve kayıt süresine göre düzeltilmiş başvuru hızıyla ilişkili faktörleri hizmet planlaması açısından değerlendirmeyi amaçlamıştır.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Retrospektif çalışmada, 2 Ocak–31 Aralık 2025 tarihleri arasında ilgili aile hekimliği birimine en az bir kez başvuran ve kayıtları eksiksiz olan 4.762 tekil bireyin elektronik sağlık kayıtları incelenmiştir. Sosyodemografik özellikler, kronik hastalık ve engellilik durumu, başvuru sayısı, ilk başvurunun yapıldığı mevsim, tanı kayıtları, reçete durumu ve aile hekimliği birimine kayıt süresi değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı veriler sayı, yüzde ve medyan (minimum–maksimum) ile sunulmuştur. Başvuru sayısının sosyodemografik ve sağlıkla ilişkili değişkenlere göre dağılımı Pearson ki-kare testiyle incelenmiştir. Kayıtlı bireylerde başvuru hızıyla ilişkili faktörler, kayıt süresinin doğal logaritması offset olarak kullanılarak negatif binom regresyon analiziyle değerlendirilmiş ve sonuçlar düzeltilmiş insidans hız oranı (aIRR) olarak raporlanmıştır.
BULGULAR: Bireylerin yaş ortancası 37 yıl olup %53,1’i kadın, %57,0’ı evli, %58,1’i ilköğretim mezunu ve %29,7’si kronik hastalığa sahiptir. Toplam 10.227 başvuru kaydedilmiş; bireylerin %73,3’ü bir veya iki kez, %26,7’si üç veya daha fazla kez başvurmuştur. İlk başvuruların %40,6’sı yaz mevsiminde gerçekleşmiştir. Kayıtlı bireylerde başvuru hızı kadınlarda erkeklere göre %16 (aIRR=1,16), kronik hastalığı olanlarda olmayanlara göre %9 (aIRR=1,09) ve Ankara dışında ikamet edenlerde Ankara’da yaşayanlara göre %15 daha yüksek bulunmuştur (aIRR=1,15). Buna karşılık, birimin bulunduğu mahalle dışında ikamet edenlerde başvuru hızı %27 daha düşüktür (aIRR=0,73). Yaş, eğitim düzeyi, medeni durum ve ilk başvurunun yapıldığı mevsim de başvuru hızıyla anlamlı düzeyde ilişkili bulunmuştur. En sık kaydedilen tanı grubu koruyucu sağlık hizmetleri olup reçete edilen ilaçlar arasında analjezik, antipiretik ve antiinflamatuvar ilaçlar ilk sırada yer almıştır.
TARTIŞMA ve SONUÇ: Aile hekimliği hizmetlerinin planlanmasında toplam başvuru sayısının yanı sıra nüfusun sosyodemografik özellikleri, kronik hastalık yükü, hizmete fiziksel erişim ve dönemsel başvuru farklılıkları da dikkate alınmalıdır. Risk gruplarına yönelik izlem programlarının güçlendirilmesi ve dönemsel başvuru yoğunluğuna uyarlanmış personel, randevu ve kaynak planlamasının yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Birinci basamak sağlık hizmetleri, aile hekimliği, sağlık hizmeti kullanımı, sağlık tesisleri ve hizmetlerinin kullanımı, retrospektif çalışmalar

Evaluation of healthcare utilization in a family medicine unit

INTRODUCTION: This study aimed to evaluate the sociodemographic characteristics, healthcare utilization features, and factors associated with the registration-duration-adjusted visit rate among individuals attending a family medicine unit in the Altındağ district of Ankara, with a focus on service planning.
METHODS: In this retrospective study, electronic health records of 4,762 unique individuals who attended the relevant family medicine unit at least once between January 2 and December 31, 2025, and had complete records were reviewed. Sociodemographic characteristics, chronic disease and disability status, number of visits, season of the first visit, diagnostic records, prescription status, and duration of registration with the family medicine unit were evaluated. Descriptive data were presented as numbers, percentages, and medians with minimum–maximum values. The distribution of visit frequency according to sociodemographic and health-related variables was examined using the Pearson chi-square test. Among registered individuals, factors associated with the visit rate were assessed using negative binomial regression, with the natural logarithm of registration duration included as an offset. Results were reported as adjusted incidence rate ratios (aIRRs).
RESULTS: The median age of the individuals was 37 years; 53.1% were female, 57.0% were married, 58.1% had completed primary education, and 29.7% had at least one chronic disease. A total of 10,227 visits were recorded. Of the individuals, 73.3% made one or two visits, whereas 26.7% made three or more visits. The first visit occurred during summer in 40.6% of individuals. Among registered individuals, the visit rate was 16% higher in females than in males (aIRR=1.16), 9% higher in those with chronic disease than in those without chronic disease (aIRR=1.09), and 15% higher in individuals residing outside Ankara than in those residing in Ankara (aIRR=1.15). In contrast, the visit rate was 27% lower among those residing outside the neighborhood where the unit was located (aIRR=0.73). Age, education level, marital status, and season of the first visit were also significantly associated with the visit rate. Preventive healthcare services constituted the most frequently recorded diagnostic group, while analgesic, antipyretic, and anti-inflammatory medications were the most commonly prescribed drug group.

DISCUSSION AND CONCLUSION: Family medicine service planning should consider not only the total number of visits but also the sociodemographic characteristics of the population, chronic disease burden, physical accessibility to services, and seasonal variations in healthcare utilization. Strengthening follow-up programmes for high-risk groups and adapting staffing, appointment systems, and resource allocation to seasonal demand are recommended.

Keywords: Primary health care, family practice, health services utilization, Facilities and Services Utilization, retrospective study